Άλλες Ονομασίες
Ψωριάρι, Σισκίλι, Σιελεντρούνα, Σιλιούδι, Σισσίλη, Σκουντλαδέλι, Ασφοντυλάρι, Αβλεφαρόσαυρα, Αλιζαύρα
Συνώνυμα
Triturus vulgaris schmidtleri
Tαξινόμηση Οφίσωψ, Ophisops elegans
Ομοταξία: Ερπετά > Τάξη: Λεπιδωτά > Υπόταξη: Σαύρια > Οικογένεια: Lacertidae > Γένος: Ophisops
Υποείδη στην Ελλάδα: Ophisops elegans macrodactylus Berthold, 1842.
Εξάπλωση στην Ελλάδα
Νομός Καβάλας, Θάσος, Θράκη, Λήμνος, Άγ.Ευστράτιος, Λέσβος, Χίος, Ψαρά, Οινούσσες, Σάμος, Σαμιοπούλα, Ικαρία, Φούρνοι, Αγαθονήσι, Φαρμακονήσι, Πάτμος, Αρκοί, Λειψοί, Λέρος, Κάλυμνος, Τέλενδος, Πλάτη Καλύμνου, Ψέριμος, Κως, Γυαλί, Νίσυρος, Σύμη, Σεσκλί, Τήλος, Γαϊδουρονήσι Τήλου, Ρόδος.
Περιγραφή
Μέγιστο μήκος σώματος έως και 6 cm, με ουρά περίπου διπλάσια του σώματος. Χαρακτηριστικό του είδους είναι ότι δεν διαθέτει (πραγματικά) βλέφαρα, αλλά μια διάφανη σκληρή προστατευτική μεμβράνη καλύπτει τον οφθαλμό, όπως στα φίδια (Οφίσωψ = αυτός που έχει μάτια φιδιού). Φαίνεται να διαθέτει μια δομή όμοια με τρίτο βλέφαρο (σκαρδαμυκτική μεμβράνη) με την οποία ενίοτε καθαρίζει την επιφάνεια του ματιού. Οι φολίδες του είναι τραχιές, τροπιδωτές. Τα αρσενικά έχουν λεπτότερο σώμα και μεγαλύτερο αναλογικά κεφάλι από τα θηλυκά. Ενήλικα: Στον τυπικό χρωματισμό η ράχη, το πάνω μέρος του κεφαλιού και το πάνω μέρος των πλευρών είναι χρώματος καφετί, σπανιότερα κοκκινωπό. Δύο ανοιχτόχρωμες (συνήθως κίτρινες – κιτρινοπράσινες) λωρίδες/γραμμές διατρέχουν το σώμα πλευροραχιαία που ξεκινούν από το μάτι και φτάνουν στην ουρά. Ο λαιμός, η κάτω γνάθος και η περιοχή πίσω από το ακουστικό άνοιγμα είναι πράσινα – κιτρινοπράσινα, πιο έντονα κατά την περίοδο της αναπαραγωγής. Το μισό κάτω μέρος των πλευρών είναι γαλάζιο. Συνήθως το σώμα διατρέχεται από μαύρα στίγματα, ειδικά κοντά στις πλευροραχιαίες γραμμές. Ανήλικα: Δεν διαθέτουν τα παραπάνω έντονα χρώματα των ενήλικων, όμως η ουρά και τα άκρα είναι συνήθως έντονου πορτοκαλί χρώματος.
Φωτογραφίες είδους
(Σημαντικό: Ο χρωματισμός μπορεί να ποικίλει αρκετά μεταξύ των ατόμων του είδους, ή να διαφέρει μεταξύ των ανήλικων και των ενήλικων ζώων. Κάντε κλικ στις εικόνες για περισσότερες πληροφορίες).
Βιότοπος / Ενδιαίτημα
Απαντά σε ποικιλία ξηρών κυρίως ενδιαιτημάτων, όπως ανοιχτές και βραχώδεις εκτάσεις, αμμοθίνες, παραλίες, μακκί, φρύγανα, ελαιώνες, περιοχές με χαμηλή βλάστηση, κτλ. Από το ύψος της θάλασσας και χαμηλότερα από 1000 μέτρα υψόμετρο.
Βιολογία / Συμπεριφορά
Ημερόβια, κυρίως εδαφόβια σαύρα που συχνά κινείται γρήγορα από θάμνο σε θάμνο. Παρατηρείται δραστήρια ακόμα και σε υψηλές θερμοκρασίες. Δραστηριοποιείται κυρίως μεταξύ Μαρτίου και Νοεμβρίου (αναλόγως και το γεωγραφικό πλάτος, αλλά και τις τοπικές και ετήσιες κλιματικές συνθήκες και διακυμάνσεις), αλλά μπορεί να παρατηρηθεί και τις ζεστές, ηλιόλουστες ημέρες του χειμώνα. Το ζευγάρωμα ξεκινά την άνοιξη. Τα αρσενικά διατηρούν μικρές επικράτειες τις οποίες διεκδικούν με μάχες μεταξύ τους. Τα θηλυκά γεννούν 1-6 αυγά, συνήθως δύο φορές τον χρόνο. Τα μικρά εκκολάπτονται από τα μέσα καλοκαιριού και μετά. Ενηλικιώνεται στα 3 έτη της ηλικίας του και μπορεί να ζήσει έως και 9 χρόνια συνολικά. Έχει τη δυνατότητα να κόβει την ουρά κατά βούληση, όταν συλληφθεί από θηρευτή (αυτοτομία). Σε αυτή την περίπτωση η κομμένη ουρά ξεκινά να κινείται σπασμωδικά, κάτι που μπορεί να αποσπάσει την προσοχή του θηρευτή και να δώσει χρόνο στο ζώο να δραπετεύσει.
Διατροφή
Τρέφεται με όλων των ειδών τα ασπόνδυλα (μικρά γαστερόποδα, σκουλήκια, έντομα, αράχνες, κτλ.) σε μέγεθος που μπορεί να καταπιεί.
Δηλητήριο / Τοξίνες
Δεν διαθέτει, όπως άλλωστε και όλες οι σαύρες της Ευρώπης. Εντελώς ακίνδυνο ερπετό.
Απειλές / Πιέσεις
Η υποβάθμιση και η καταστροφή των ενδιαιτημάτων λόγω οικιστικής, τουριστικής, βιομηχανικής και αγρο-κτηνοτροφικής ανάπτυξης ή ρύπανσης, οι δρόμοι, οι πυρκαγιές και οι αδέσποτες γάτες, είναι οι κύριες απειλές και πιέσεις του είδους.
Καθεστώς κινδύνου
Αξιολογείται ως είδος Χαμηλού Κινδύνου (LC) στην Κόκκινη Λίστα της IUCN (2024) και στον Κόκκινο Κατάλογο των Απειλούμενων Ζώων της Ελλάδας (2023).
Καθεστώς προστασίας
Προστατεύεται από:
α) την Κοινοτική Οδηγία 92/43/ΕΟΚ (Παράρτημα IV)
β) το Προεδρικό Διάταγμα υπ’αρ. 67 (ΦΕΚ 23/Α/30-1-81, Πίνακας Β’)
γ) τη Σύμβαση της Βέρνης (Παράρτημα II)
Βιβλιογραφικές αναφορές στο κείμενο
1. Bowles, P. (2024). Ophisops elegans (Europe assessment). The IUCN Red List of Threatened Species 2024: e.T157279A204874584.
2. Ioannidis, Ι. (2023). Ophisops elegans. The Greek Red List of Threatened Species. Available at redlist.necca.gov.gr. Οφίσωψ, Ophisops elegans
Κάλεσμα αρσενικών:
Καθεστώς Κινδύνου:
Καθεστώς Προστασίας:
Μύθος ή… πραγματικότητα; Οι μύθοι για τα ερπετά και τα αμφίβια στην Ελλάδα είναι τόσοι πολλοί, που θα μπορούσαν να γεμίσουν τις σελίδες ενός ολόκληρου
Πώς να ξεχωρίζεις τις οχιές από τα ακίνδυνα φίδια της Ελλάδας Στην Ελλάδα υπάρχουν συνολικά 23 είδη φιδιών και 6 είδη άποδων σαυρών που μοιάζουν
Μην αιχμαλωτίζεις χελώνες από τη φύση! Οι χελώνες είναι για τους περισσότερους τα πιο συμπαθητικά ερπετά. Αυτή η φιλική τους όψη όμως, σε συνδυασμό με
Ποια τα δηλητηριώδη ερπετά στην Ελλάδα; Στην Ελλάδα μπορεί κανείς να συναντήσει περισσότερα από 70 είδη ερπετών! Από αυτά, μόνο 7 είναι δηλητηριώδη και είναι
Οικολόγοι που αμολάνε… φίδια! Δεν υπάρχει ούτε ένας κάτοικος της χώρας μας σήμερα που να μην έχει ακούσει, έστω και μία φορά χαρακτηριστικά, ότι «οι
Πώς να κρατήσω τα φίδια μακριά από το σπίτι; Παρ’ όλο που τα περισσότερα φίδια στη χώρα μας είναι ακίνδυνα, οι περισσότεροι άνθρωποι λόγω άγνοιας
by Sofia Tazoglou
