Άλλες Ονομασίες
Νήλιος, Σκουληκόφιδο, Τυφλίνος, Ανήλιαγος, Ανήλιαστος, Ήλιος
Συνώνυμα
Typhlops vermicularis
Tαξινόμηση Ανήλιος, Xerotyphlops vermicularis
Ομοταξία: Ερπετά > Τάξη: Λεπιδωτά > Υπόταξη: Οφίδια > Οικογένεια: Typhlopidae > Γένος: Xerotyphlops
Υποείδη στην Ελλάδα: Μονοτυπικό (χωρίς υποείδη).
Εξάπλωση στην Ελλάδα
Ηπειρωτική Ελλάδα, Πελοπόννησος, Εύβοια, Θάσος, Λέσβος, Χίος, Σάμος, Πάτμος, Λέρος, Κάλυμνος, Κως, Σύμη, Ρόδος, Καστελλόριζο, Κέρκυρα, Λευκάδα, Κύθηρα, Άνδρος, Πάρος, Νάξος, Σαλαμίνα, Αίγινα, πιθανόν και σε άλλα νησιά.
Περιγραφή
Μέγιστο καταγεγραμμένο μήκος 40 cm, πολύ σπάνια όμως μεγαλύτερο από 30 cm. Λεπτό, κυλινδρικό φίδι χρώματος ροζ, ενίοτε με τόνους του μωβ, που μοιάζει σε εμφάνιση αρκετά με σκουλήκι λόγω προσαρμογής στην υπόγεια ζωή (εξελικτική σύγκλιση). Εύκολα ξεχωρίζει όμως καθώς το σώμα του δεν χωρίζεται σε δακτυλίους/μεταμερή και δεν κινείται με σύσπαση και έκταση του σώματος όπως τα σκουλήκια, αλλά με οφιοειδή κίνηση. Διαθέτει υπολειμματικά μάτια καλυμμένα με δέρμα, τα οποία διακρίνονται ως δύο μαύρα στίγματα στο κεφάλι. Η ουρά είναι εξαιρετικά κοντή (δεν διακρίνεται εύκολα) και έχει σκληρή και μυτερή απόληξη. Το κεφάλι και ο λαιμός δεν ξεχωρίζουν από το σώμα. Δεν διαθέτει φαρδιές κοιλιακές φολίδες όπως τα υπόλοιπα φίδια. Το δέρμα του είναι πολύ λείο και γυαλιστερό. Δεν υπάρχει κάποιος εμφανής φυλετικός διμορφισμός, ούτε κάποια διαφοροποίηση σε κάποια ηλικιακή φάση. Οι φολίδες είναι λείες και διατάσσονται σε 22-24 σειρές στο μέσο του σώματος.
Φωτογραφίες είδους
(Σημαντικό: Ο χρωματισμός μπορεί να ποικίλει αρκετά μεταξύ των ατόμων του είδους, ή να διαφέρει μεταξύ των ανήλικων και των ενήλικων ζώων. Κάντε κλικ στις εικόνες για περισσότερες πληροφορίες).
Βιότοπος / Ενδιαίτημα
Απαντά σε ξηρές περιοχές με χαμηλή ποώδη ή θαμνώδη βλάστηση και πέτρες, όπως λιβάδια, μακκί, φρύγανα, καλλιέργειες, ελαιώνες, θερμά και ξηρά δάση με ανοίγματα. Από το ύψος της θάλασσας έως και 1200 μέτρα υψόμετρο, συνήθως όμως χαμηλότερα των 600ων μέτρων.
Βιολογία / Συμπεριφορά
Υπογεώβιο είδος που σπάνια θα βρεθεί να κινείται εκτός κάλυψης την ημέρα. Βρίσκεται κοντά στην επιφάνεια, κάτω από πέτρες και αντικείμενα κυρίως αργά την άνοιξη και νωρίς το καλοκαίρι, ενώ το υπόλοιπο διάστημα κατεβαίνει βαθύτερα στο έδαφος. Παρατηρείται να κινείται στην επιφάνεια κυρίως τις καλοκαιρινές νύχτες. Αποφεύγει την απευθείας έκθεση στον ήλιο καθώς αφενός μπορεί να υπερθερμανθεί γρήγορα και αφετέρου δεν βλέπει και είναι ευάλωτο στους θηρευτές. Τα μάτια του είναι υπολειμματικά και πιθανότατα χρησιμεύουν μόνο για να αντιλαμβάνονται την ένταση του φωτός. Κινείται μέσα σε λαγούμια ασπονδύλων ή ανοίγει δικά του σκάβοντας σε μαλακό υπόστρωμα/έδαφος. Λόγω του μικρού του μεγέθους και των υπογεώβιων συνηθειών, συχνά μεταφέρεται σε μακρινές αποστάσεις μέσα σε γλάστρες μέσω της διακίνησης/εμπορίας φυτών. Αν χειριστεί προσπαθεί απεγνωσμένα να διαφύγει και συχνά πιέζει με την σκληρή και μυτερή ουρά του για να τρομάξει. Δεν μπορεί όμως να προκαλέσει απολύτως καμία βλάβη στο δέρμα.
Διατροφή
Τρέφεται με μικρά ασπόνδυλα (κυρίως μικρά έντομα και αραχνίδια) και αυγά, νύμφες και προνύμφες αυτών.
Δηλητήριο / Τοξίνες
Δεν διαθέτει. Εντελώς ακίνδυνο ερπετό.
Μύθοι για το είδος
Σε πολλές περιοχές έχει επικρατήσει ο μύθος που θέλει τον Ανήλιο (ή Ήλιο) ένα δηλητηριώδες και πολύ επικίνδυνο φίδι. Ο μύθος συνήθως συνδυάζεται με δοξασίες που τροφοδοτούνται από την ονομασία του είδους και θέλουν το δάγκωμά του (ή το τσίμπημα με την ουρά) να προκαλεί τον θάνατο μέχρι να ανατείλει ή να δύσει ο ήλιος (διάφορες τοπικές παραλλαγές). Στην πραγματικότητα πρόκειται για εντελώς ακίνδυνο ζώο, μη δηλητηριώδες, αλλά και ανίκανο να μας δαγκώσει και οι μύθοι γύρω από αυτό δεν έχουν καμία υπόσταση και λογική βάση.
Απειλές / Πιέσεις
Η υποβάθμιση και η καταστροφή των ενδιαιτημάτων λόγω οικιστικής, τουριστικής, βιομηχανικής και αγρο-κτηνοτροφικής ανάπτυξης ή ρύπανσης, οι δρόμοι, οι πυρκαγιές, οι αδέσποτες γάτες, η εισαγωγή ξενικών θηρευτών (π.χ. κυνηγετικοί φασιανοί, παγώνια και μινκ), και η εσκεμμένη θανάτωση, είναι οι κύριες απειλές και πιέσεις του είδους.
Καθεστώς κινδύνου
Αξιολογείται ως είδος Χαμηλού Κινδύνου (LC) στην Κόκκινη Λίστα της IUCN (2017) και στον Κόκκινο Κατάλογο των Απειλούμενων Ζώων της Ελλάδας (2023).
Καθεστώς προστασίας
Προστατεύεται από:
α) τη Σύμβαση της Βέρνης (Παράρτημα III)
Βιβλιογραφικές αναφορές στο κείμενο
1. Aghasyan, A., Avci, A., Tuniyev, B., Crnobrnja-Isailović, J., Lymberakis, P., Andrén, C., Cogalniceanu, D., Wilkinson, J., Ananjeva, N.B., Üzüm, N., Orlov, N.L., Podloucky, R., Tuniyev, S., Kaya, U., Ajtic, R., Tok, V., Ugurtas, I.H., Sevinç, M., Crochet, P.-A., Disi, A.M., Hraoui-Bloquet, S., Sadek, R., Werner, Y.L., Haxhiu, I,, Baha El Din, S., Sterijovski, B., Böhme, W., Jelić, D., Borkin, L., Milto, K., Golynsky, E., Rustamov, A, Nuridjanov, D. & Munkhbayar, K. (2017). Xerotyphlops vermicularis. The IUCN Red List of Threatened Species 2017: e.T157274A747386.
2. Dimaki, M. (2023). Xerotyphlops vermicularis. The Greek Red List of Threatened Species. Available at redlist.necca.gov.gr. Ανήλιος, Xerotyphlops vermicularis
Κάλεσμα αρσενικών:
Καθεστώς Κινδύνου:
Καθεστώς Προστασίας:
Μύθος ή… πραγματικότητα; Οι μύθοι για τα ερπετά και τα αμφίβια στην Ελλάδα είναι τόσοι πολλοί, που θα μπορούσαν να γεμίσουν τις σελίδες ενός ολόκληρου
Πώς να ξεχωρίζεις τις οχιές από τα ακίνδυνα φίδια της Ελλάδας Στην Ελλάδα υπάρχουν συνολικά 23 είδη φιδιών και 6 είδη άποδων σαυρών που μοιάζουν
Μην αιχμαλωτίζεις χελώνες από τη φύση! Οι χελώνες είναι για τους περισσότερους τα πιο συμπαθητικά ερπετά. Αυτή η φιλική τους όψη όμως, σε συνδυασμό με
Ποια τα δηλητηριώδη ερπετά στην Ελλάδα; Στην Ελλάδα μπορεί κανείς να συναντήσει περισσότερα από 70 είδη ερπετών! Από αυτά, μόνο 7 είναι δηλητηριώδη και
Οικολόγοι που αμολάνε… φίδια! Δεν υπάρχει ούτε ένας κάτοικος της χώρας μας σήμερα που να μην έχει ακούσει, έστω και μία φορά χαρακτηριστικά, ότι «οι
Πώς να κρατήσω τα φίδια μακριά από το σπίτι; Παρ’ όλο που τα περισσότερα φίδια στη χώρα μας είναι ακίνδυνα, οι περισσότεροι άνθρωποι λόγω άγνοιας
by Sofia Tazoglou
